ग्रह
Appearance

ग्रह (planet; प्लैनेट ) ऐंसे आकाशीय पिंड जो तारा क चक्कर लगाते हैं। हमारे सौर मंडल के तारा सूर्य है । जिसका चक्कर लगाने वाले आठ ग्रह हैं -1 बुध ग्रहबुध, 2शुक्र, 3 पृथिवी, 4 मंगल,5 बृहस्पति, 6 शनि, 7 यूरेनस8.(अरुण) अउरी नेपच्यून (वरुण)। ग्रह की निम्नलिखित विशेषता होती है:[1]
- कम से कम इतना बड़ा होना चाहिए की अपने गुरुत्वाकर्षण की वजह से गोल आकार ले ले,
- इतना बड़ा नही की नाभिकीय संलयन हो,
- वो अपने आस पास के सारे ग्रहों ग्रहाणु (Planelicimal) को अपनी ओर खींच के अपना में समेट ले ।
पहले प्लूटो को ग्रह माना जाता था लेकिन सन् 2006 में इसे ग्रह की कटेगरी से बाहर कर दिया गया बौना ग्रह की कटेगरी में शामिल कर लिया गया।
बुध, शुक्र, पृथिवी आ मंगल के भीतरी ग्रह कहल जाला आ बाकी के बाहरी चाहे बृहस्पति नियर ग्रह कहल जाला।
ग्रहन क आँकड़ा
[संपादन करीं]| *बुध[2] | *शुक्र[3] | *पृथिवी[4] | *मंगल[5] | °बृहस्पति[6] | °शनि[7] | °यूरेनस[8] | °नेपच्यून[9] | ||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| खगोलीय निशान[q] | |||||||||
| सूर्य से औसत दूरी | कि॰मी॰ AU |
57,909,175 0.38709893 |
108,208,930 0.72333199 |
149,597,890 1.00000011 |
227,936,640 1.52366231 |
778,412,010 5.20336301 |
1,426,725,400 9.53707032 |
2,870,972,200 19.19126393 |
4,498,252,900 30.06896348 |
| भूमध्यरेखीय व्यास | कि॰मी॰ | 2,439.64 0.3825 |
6,051.59 0.9488 |
6,378.1 1 |
3,397.00 0.53226 |
71,492.68 11.209 |
60,267.14 9.449 |
25,557.25 4.007 |
24,766.36 3.883 |
| पृष्ठ क्षेत्र | कि॰मी॰2 | 75,000,000 0.1471 |
460,000,000 0.9010 |
510,000,000 1 |
140,000,000 0.2745 |
64,000,000,000 125.5 |
44,000,000,000 86.27 |
8,100,000,000 15.88 |
7,700,000,000 15.10 |
| आयतन | कि॰मी॰3 | 6.083×1010 0.056 |
9.28×1011 0.87 |
1.083×1012 1 |
1.6318×1011 0.151 |
1.431×1015 1,321.3 |
8.27×1014 763.59 |
6.834×1013 63.086 |
6.254×1013 57.74 |
| द्रव्यमान | कि॰ग्रा॰ | 3.302×1023 0.055 |
4.8690×1024 0.815 |
5.9742×1024 1 |
6.4191×1023 0.107 |
1.8987×1027 318 |
5.6851×1026 95 |
8.6849×1025 14 |
1.0244×1026 17 |
| घनत्व | ग्राम/से॰मी॰3 | 5.43 | 5.24 | 5.515 | 3.940 | 1.33 | 0.70 | 1.30 | 1.76 |
| भूमध्यरेखीय गुरुत्व | मीटर/सेकण्ड 2 | 3.70 | 8.87 | 9.81 | 3.71 | 23.12 | 8.96 | 8.69 | 11.00 |
| पलायन वेग | कि॰मी॰/सेकण्ड | 4.25 | 10.36 | 11.18 | 5.02 | 59.54 | 35.49 | 21.29 | 23.71 |
| घूर्णन काल | दिन | 58.646225 | −243.0187[h] | 0.99726968 | 1.02595675 | 0.41354 | 0.44401 | −0.71833[h] | 0.67125 |
| कक्षीय काल | वर्ष | 0.2408467 | 0.61519726 | 1.0000174 | 1.8808476 | 11.862615 | 29.447498 | 84.016846 | 164.79132 |
| चक्कर लगावे में औसत वेग | कि॰मी॰/सेकण्ड | 47.8725 | 35.0214 | 29.7859 | 24.1309 | 13.0697 | 9.6724 | 6.8352 | 5.4778 |
| उत्केंद्रता (Eccentricity) | 0.20563069 | 0.00677323 | 0.01671022 | 0.09341233 | 0.04839266 | 0.05415060 | 0.04716771 | 0.00858587 | |
| आनति (झुकाव) | कोण | 7.00 | 3.39 | 0[4] | 1.85 | 1.31 | 2.48 | 0.76 | 1.77 |
| धुरी क झुकाव | कोण | 0.0 | 177.3 | 23.44 | 25.19 | 3.12 | 26.73 | 97.86 | 29.58 |
| औसत सतह तापमान | केल्विन | 440 - 100 | 730 | 287 | 227 | 152 [j] | 134 [j] | 76 [j] | 72 [j] |
| औसत हवा क तापमान | केल्विन | 288 | 165 | 135 | 76 | 73 | |||
| वायुमण्डल क संघटक | He Na+ P+ | CO2 N2 | N2 O2 | CO2 N2 Ar | H2 He | H2 He | H2 He CH4 | H2 He CH4 | |
| ज्ञात उपग्रह कुल क संख्या | 0 | 0 | 1 | 2 | 63 | 62 | 27 | 13 | |
| वलय | No | No | No | No | Yes | Yes | Yes | Yes | |
| Planetary discriminant[l][o] | 9.1×104 | 1.35×106 | 1.7×106 | 1.8×105 | 6.25×105 | 1.9×105 | 2.9×104 | 2.4×104 | |
संदर्भ
[संपादन करीं]- ↑ "सौर मण्डल में ग्रह की परिभाषा: प्रस्ताव 5 और 6" (PDF) Archived 2009-06-20 at the Wayback Machine (अंग्रेजी में) IAU 2006 General Assembly (International Astronomical Union).
- ↑ NASA Mercury Fact Sheet Archived 2015-11-06 at the Wayback Machine and NASA Solar System Exploration Factsheet Archived 2002-11-19 at the Wayback Machine NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
- ↑ NASA Venus Factsheet Archived 2016-03-08 at the Wayback Machine and NASA Solar System Exploration Factsheet Archived 2006-09-29 at the Wayback Machine NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
- 1 2 NASA Earth factsheet Archived 2013-05-08 at the Wayback Machine and NASA Solar System Exploration Factsheet Archived 2009-08-27 at the Wayback Machine NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
- ↑ NASA Mars Factsheet Archived 2010-06-12 at the Wayback Machine and NASA Mars Solar System Exploration Factsheet NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
- ↑ NASA Jupiter factsheet Archived 2011-09-26 at the Wayback Machine and NASA Solar System Exploration Factsheet NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
- ↑ NASA Saturn factsheet Archived 2010-01-06 at the Wayback Machine and NASA Solar System Exploration Saturn Factsheet NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
- ↑ NASA Uranus factsheet Archived 2011-08-04 at the Wayback Machine and NASA Solar System Exploration Uranus Factsheet NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
- ↑ NASA Neptune factsheet Archived 2010-07-01 at the Wayback Machine and NASA Solar System Exploration Neptune Factsheet NASA Retrieved on 2008-11-17 (unless otherwise cited)
