यूपीआई
| Product type | इंस्टैंट पेमेंट सिस्टम |
|---|---|
| Owner | नेशनल पेमेंट्स कॉरपोरेशन ऑफ इंडिया (एनपीसीआई) |
| Country | भारत |
| Introduced | 11 अप्रैल 2016 |
| Website | website.upichalega.com |
यूनिफाइड पेमेंट्स इंटरफेस (अंग्रेजी: Unified Payments Interface) चाहे संछेप में बेसी पॉपुलर नाँव यूपीआई (UPI) भारत के एगो तत्काल डिजिटल पेमेंट सिस्टम आ प्रोटोकॉल हवे, जेकर विकास नेशनल पेमेंट्स कॉरपोरेशन ऑफ इंडिया (एनपीसीआई) द्वारा 11 अप्रैल 2016 के कइल गइल। ई इंटरफेस अलग-अलग बैंकन के बीच व्यक्ति-से-व्यक्ति (P2P) आ व्यक्ति-से-व्यापारी (P2M) लेन-देन के सुविधा देला।[1][2]
यूपीआई के इस्तेमाल मोबाइल डिवाइस पर खाली एगो खास यूपीआई आईडी के सहारे दू बैंक खातन के बीच तुरंत पैसा भेजे या प्राप्त करे खातिर कइल जाला। ई इमीडिएट पेमेंट सर्विस (IMPS) के आधार पर बनल एगो ओपन-सोर्स एप्लिकेशन प्रोग्रामिंग इंटरफेस (API) के रूप में काम करेला आ एकर रेगुलेशन रिजर्व बैंक ऑफ इंडिया (आरबीआई) द्वारा कइल जाला।[3][4][5][6] अगस्त 2016 से[7] भारत के प्रमुख बैंक अपना ग्राहकन खातिर यूपीआई आधारित एप उपलब्ध करावे लागलें, आ आज ई प्रणाली लगभग सभ भारतीय बैंकन द्वारा समर्थित बा।
2025 तक दुनिया भर में होखे वाला कुल डिजिटल लेन-देन के लगभग 50 प्रतिशत हिस्सा भारत के यूपीआई प्लेटफॉर्म द्वारा प्रोसेस कइल जात रहे। एह दौरान यूपीआई पर सालाना 250 अरब से अधिक लेन-देन दर्ज भइल, जेकर कुल मूल्य लगभग 3.4 ट्रिलियन अमेरिकी डॉलर रहल।[8][9] 2021 में भारत में यूपीआई के 50 करोड़ से अधिक सक्रिय उपयोगकर्ता रहलें।[10][11]
अगस्त 2025 में यूपीआई प्रणाली द्वारा 20 अरब लेन-देन प्रोसेस कइल गइल, जेकर कुल मूल्य लगभग 25 ट्रिलियन रुपया (करीब 293 अरब अमेरिकी डॉलर) रहल। एह अवधि में यूपीआई औसतन हर सेकेंड लगभग 7,500 लेन-देन प्रोसेस करत रहे। यूपीआई दुनिया के सबसे बड़हन रियल-टाइम पेमेंट सिस्टम मानल जाला। ई रोज 64 करोड़ से बेसी लेन-देन संभारेला, जवन वीज़ा द्वारा प्रोसेस कइल जाए वाला रोजाना लगभग 63.9 करोड़ लेन-देन से भी अधिक बा।[12]
एतना बड़हन पैमाना पर तत्काल पेमेंट सिस्टम के सफल संचालन के कारण यूपीआई भारत खातिर एगो सॉफ्ट पावर के साधन के रूप में भी देखल जाला।[13] एकरा के अक्सर भारत द्वारा विकसित सबसे प्रभावशाली आ सफल फिनटेक (फाइनेंशियल टेक्नोलॉजी) इनोवेशन सभ में गिनल जाला। 2025 तक भारत में होखे वाला कुल डिजिटल पेमेंट में यूपीआई के हिस्सा लगभग 84% रहल।[14]
इहो देखल जाय
[संपादन करीं]संदर्भ
[संपादन करीं]- ↑ "UPI payments now available in UAE as NPCI's global arm partners Mashreq Bank". Mint (अंग्रेजी में). 20 August 2021. Archived from the original on 20 August 2021. Retrieved 20 August 2021.
- ↑ Admin (15 December 2020). "What is UPI- Unified Payment Interface: Simplified – QuesAns". quesans.co.in. Archived from the original on 19 December 2021. Retrieved 19 December 2021.
- ↑ Srivastava, Aditi; Nair, Gouri S (16 July 2022). "Why America Urgently Needs India's UPI Boost". News18 (अंग्रेजी में). Archived from the original on 17 July 2022. Retrieved 17 July 2022.
- ↑ Varahasimhan, S. (4 July 2022). "UPI: the dawn of digital fintech nirvana". The Hindu (अंग्रेजी में). ISSN 0971-751X. Archived from the original on 10 July 2022. Retrieved 10 July 2022.
- ↑ "Do I need to register a beneficiary before transferring funds through UPI, what is maximum I can transfer? – What is UPI?". The Economic Times. Archived from the original on 10 April 2023. Retrieved 10 April 2023.
- ↑ VK, Anirudh (3 July 2019). "Multilingual Support Will Help Increase Adoption Of Mobile Payments In India, Says Gaurav Raina Of MPFI". Analytics India Magazine (अंग्रेजी में). Archived from the original on 10 April 2023. Retrieved 10 April 2023.
- ↑ "PM Modi encourages UPI in his digital push; here's all you need to know about the app". Firstpost (अंग्रेजी में). 2016-11-27. Retrieved 2025-05-26.
- ↑ उद्धरण खराबी:Invalid
<ref>tag; no text was provided for refs named "lat1". - ↑ https://eacpm.gov.in/wp-content/uploads/2026/03/Financial-Inclusion-as-a-Path-to-Equality-Lessons-from-India.pdf[मुर्दा कड़ी] UPI transactions hits record high
- ↑ "IIT Madras Working on Voice-based Contact-less Payment Services Which Recognises Local Indian Languages". News18 (अंग्रेजी में). 17 May 2021. Archived from the original on 17 May 2021. Retrieved 17 May 2021.
- ↑ Khan, Aarzu (21 July 2021). "NPCI's Voice-Based Payment Solution Could Be a Game Changer". Dazeinfo (अंग्रेजी में). Archived from the original on 21 July 2021. Retrieved 21 July 2021.
- ↑ "India's UPI Revolution". PIB India.
- ↑ Dieterich, Carole (3 March 2024). "India's UPI mobile payment system has become a soft power tool". Le Monde.fr (अंग्रेजी में). Retrieved 6 March 2024.
- ↑ "Digital payments jump 35% in FY25; UPI drives 84% of retail volumes: RBI - CNBC TV18". CNBCTV18 (अंग्रेजी में). 2025-05-29. Retrieved 2025-10-03.