Jump to content

पारसी धर्म

विकिपीडिया से
ज़ोरोएस्ट्रिअनिज़्म
Zoroastrianism
फ़रवहर, ईरान के यज्द के अगिन मंदिर में मौजूद, पारसी धर्म के सभसे प्रमुख चीन्हा सभ में एक हवे
प्रकारएथनिक रेलिजन
बर्गीकरणईरानी धर्म
धर्मग्रंथजेंद अवेस्ता
थियोलॉजीएकदेववाद, इतिहासी रूप से बहुदेववादी भा पदअनुक्रम वाला बहुदेववादी धर्म रहल आ एह में नैतिक द्वैध शामिल रहे Henotheism or
इलाकाबृहद ईरान (इतिहासी)
भाषाअवेस्ता भाषा
संस्थापकजरथुस्त्र (परंपरा में मानल)
उत्पत्तील॰ बीच-6वीं सदी ईपू
ईरान के पठार
जेकरा से बिलग भइलप्रोटो-इंडो-ईरानी धर्म से मज्दाइज्म
Separations
  • ज़ुर्वानिज्म
  • मज़्दाकिनिज्म
Number of followers130,000 - 2.6 मिलियन

पारसी धर्म, जेकरा के पच्छिमी दुनिया में जोरोस्ट्रिएनिज्म भा ज़ोरोएस्ट्रिअनिज़्म (अंग्रेजी: Zoroastrianism) के नाँव से बेसी जानल जाला, प्राचीन ईरानी (फारस के इलाका के) धरम हवे। एकर अगुवा जरथुस्त्र रहलें आ एह धरम में अहुर मज्दा के सभसे ऊँच आ एकलौता ईश्वर मानल गइल हवे। ई एकदेव वाली धर्म हवे। एकर प्रमुख धर्म ग्रंथ जेंद अवेस्ता हवे।

पारसी भा जरथुस्त्र धर्म के मूल स्तोत्र अवेस्ता के गाथा हौवीं जिनहन में बतावल गइल बाटे कि मुख्य द्वैत ब्रह्मांडीय ना, बल्कि नैतिक आ मानसिक ह। एकर केंद्र में आशा—सच, व्यवस्था आ ब्रह्मांड के प्रगति—आ द्रुज—अराजकता, विकृति आ झूठ—के बीच चुनाव बा। एह शुरुआती धार्मिक विचारधारा में अहुरा मज़्दा सर्वोच्च आ पारलौकिक सृष्टिकर्ता हवें, जे एह संघर्ष से ऊपर बाड़ें। सीधा विरोध दुन्नु मानसिक शक्तियन (मैन्यू) के बीच बा: स्पेंता मैन्यु, मने की प्रगतिशील आ रचनात्मक शक्ति, आ अंग्रा मैन्यु, माने बिनाशकारी आ पतनशील शक्ति। सृष्टि के शुरुआत में एह दुनु के स्वतंत्र इच्छा (संकल्प स्वातंत्र-फ्री विल) रहल।

एह के बाद के दौर में एगो कठोर आ सममित ब्रह्मांडीय द्वैतवाद बिकसित भइल। एह में अंग्रा मैन्यु (अहरिमान) के खुद अहुरा मज़्दा के बराबर के आदि-विरोधी शक्ति के रूप में देखल गइल। ई विचार बाद के गैर-प्रामाणिक मध्य फ़ारसी (पहलवी) ग्रंथन, जइसे 9वीं सदी के बुंदहिश्न, में प्रमुख रूप से मिलेला। एकरा अलावा, गाथा सभ में अइसन निष्क्रिय प्रलय के भविष्यवाणी नइखे जवन भगवान अकेले बुराई के नाश कर देस। एकर जगह गाथा फ्रशोकेरेती (Frashokereti)—यानी दुनिया के "नया बना के ताजा कइल" भा ओकर नवीनीकरण—पर जोर देला। ई एगो मिल-जुल के, धीरे-धीरे आगे बढ़े वाली प्रक्रिया ह, जे मानवता के प्रगतिशील विचार, बोली आ काम के माध्यम से पूरा होखे ले।

इहो देखल जाय

[संपादन करीं]